Babiogórski Park Narodowy

Dyrektywy unijne odnoszące się do sieci obszarów Natura 2000 w pełni potwierdziły wysoki walor przyrodniczy Babiej Góry.

Zgodnie z załącznikiem do Dyrektywy Ptasiej na Babiej Górze stwierdzono występowanie co najmniej 16 gatunków ptaków o szczególnej randze. Gniazduje tu do 20% całej polskiej populacji płochacza halnego (Prunella collaris). Pozwala na to wyniesiony ponad górną granicę lasu obszar masywu, który jest miejscem bytowania tego gatunku. Wybiera on bowiem obszaru murawowe głównie w piętrze alpejskim.

Na Babiej Górze stosunkowo licznie gniazduje także sóweczka (Glaucidium passrinum). Gatunek ten z kolei preferuje bory iglaste ze świerkiem i jodłą nie tylko w drzewostanie, ale i podroście.

Z kuraków na uwagę zasługują na terenie Babiej Góry jarząbki (Bonasa banasia) , cietrzewie (Tetrao terix)  i głuszce (Tetrao urogallus). Podobnie jak sóweczka, jarząbek wybiera bory świerkowe i mieszane, cechujące się bogatym runem i podszytem. Dwa pozostałe kuraki to dziś bardzo rzadkie gatunki, zapewne z uwagi na swój niepowtarzalny charakter i urok. Cietrzew na Babiej Górze zasiedla lasy obu regli, z tym że częściej spotkać go można w położeniach w strefie górnej granicy lasu. Głuszec natomiast bytuje nieco niżej, w lasach reglowych.

W załączniku do Dyrektywy Siedliskowej wymieniono szereg siedlisk i gatunków, z których część realizuje się na terenie masywu babiogórskiego. Zgodne z dyrektywą typy siedlisk (18) zajmują aż 88% powierzchni obszaru. Najokazalej prezentują się buczyny i bory górnoreglowe  - Babia Góra zdecydowanie przoduje w Polsce pod względem ich zachowania. Obszar ma także ogromne znaczenie dla ochrony zarośli kosodrzewiny.

Spośród zbiorowisk nieleśnych zgodnie z listą siedlisk priorytetowych Babią Górę wyróżnia stosunkowo duży udział muraw acydofilnych z sitem skuciną i kostrzewą niską (Junco trifidi-Festucetum airoidis).

Babia Góra została uznana za istotną ostoję dwóch gatunków roślin naczyniowych: tojadu mocnego morawskiego (Aconitum firmum ssp.moravicum) i tocji karpackiej (Tozzia carpatica). Pierwszy z gatunków spotykany jest w wyższych położeniach (kosodrzewina i regiel górny), gdzie jako azonalny towarzyszy źródliskom potoków i miejscom szczególnie wilgotnym. Podobne wymagania siedliskowe ma tocja karpacka, która jest składnikiem ziołorośli i runa olszynek.

Także z uwagi na występowanie 7 gatunków zwierząt istotnych wg załącznika do Dyrektywy Siedliskowej obszar Babiej Góry podnosi swoją rangę „naturową”. Ma tu bowiem jedno z trzech w Polsce miejsc występowania darniówka tatrzańska (Microtus tatricus) – endemit karpacki występujący w górnoreglowych borach  świerkowych, zaroślach jarzębiny i w ziołoroślach. Inny endemit, z grupy chrząszczy, sichrawa karpacka (Pseudogaurotina excellens) pojawia się także w borach iglastych z jodłą i świerkiem, a także w ziołoroślach z  wiciokrzewem czarnym (Lonicera nigra). Wśród płazów uwagę zwrócono na kumaka górskiego (Bombina bombina) oraz traszki: karpacką (Triturus montandoni)i grzebieniastą (T.  cristatus). Z dużych ssaków obecnych na Babiej Górze istotne z punktu widzenia Dyrektywy uznane zostały niedźwiedź (Ursus arctos), ryś (Lynx lynx) i wilk (Canis lapus).

Podstawy prawne

Postępujący rozwój cywilizacji stał się zagrożeniem dla przyrody kuli ziemskiej. W celu zahamownia tego procesu i ochrony bogactwa przyrodniczego w roku 1992 podpisano w Rio de Janeiro konwencję o ochronie różnorodności biologicznej, zrównoważonych wykorzystywaniu jej elementów, rozsądnym gospodarowaniu nimi oraz sprawiedliwym podziale korzyści z zasobów genetycznych.

Poszczególne państwa starają się podejmować w dziedzinie ochrony środowiska rozmaite działania. W ramach Unii Europejskiej podjęto próbę ich skoordynowania poprzez program Natura 2000 zwany też Europejską Siecią Ekologiczną. W założeniu sieć obszarów ma pełnić główną rolę w ochronie bioróżnorodności biologicznej w krajach unijnych. Podstawę prawną sieci Natura 2000 stanowią dwa akty prawne:
- Dyrektywa Ptasia (Dyrektywa Rady 79/409/EWG z 2.IV.1979 roku
- Dyrektywa Siedliskowa (Dyrektywa Rady 92/43/EWG z 21.V.1992 roku.

Zgodnie z nimi każdy kraj członkowski Unii Europejskiej ma obowiązek utworzyć na swoim obszarze tereny chroniące najcenniejsze i najrzadsze elementy przyrody ( w tym także siedliska) charakterystyczne dla regionów biogeograficznych. Dyrektywy unijne muszą być przestrzegane przez kraje członkowskie, bowiem w przeciwnym wypadku zostaną nałożone na nie sankcje finansowe.

Celem tzw. Dyrektywy Ptasiej jest ochrona gatunków ptaków, regulowanie ich liczebności i racjonalne gospodarowanie nimi (dyrektywa zawiera zasady dopuszczalnego ich wykorzystania). Elementem tego dokumentu jest także lista gatunków ptaków rzadkich  czy zagrożonych wyginięciem.

Dyrektywa zwana Siedliskową zawiera z kolei zasady ochrony siedlisk przyrodniczych zagrożonych zanikiem lub mającym bardzo niewielki zasięg lub też będących „modelowymi” przykładami typowymi dla europejskich regionów biogeograficznych. Podaje także listę gatunków roślin i zwierząt (z wyjątkiem ptaków) oraz ich siedlisk.

Przepisy unijne pozostawiły poszczególnym państwom członkowskim dowolność w konstruowaniu przepisów w sprawie obszarów naturowych, nakładając na nie jedynie obowiązek nadzorowania i monitorowania stanu ochrony siedlisk i gatunków zgodnych z wymienionymi w Dyrektywach. Ustawa o ochronie przyrody z 16 IV. 2004 roku nakłada na ministra d/s środowiska obowiązek nadzorowania funkcjonowania obszarów Natura 2000. Zgodnie z przepisami zostały wytyczone Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków (w skrócie OSO) oraz  Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk (w skrócie SOO).